|
|
|
|
|
|
|
|
AHSEN-İ TAKVİM
Yüce Allah Kur’ân-ı Kerimde “Biz insanı Ahsen-i takvîm suretinde yarattık” (Tin, 95:4) buyurmaktadır. Ayette geçen “Ahsen” en güzel anlamındadır. “Takvîm” ise doğrultmak, değer vermek, nizama koymak anlamında olup ruh ve bedenin dengeli bir şekilde olmasını ve insanın dünya ve kâinat ile uyum içinde bulunmasını ifade etmektedir. Yaratılış bakımından insanın en mükemmel bir fıtrata sahip olduğunu ifade etmektedir.“HSN” akıl, duygu ve hakikat noktasında güzelliği ifade etmektedir. “İnsanlara güzel söz söyleyin” (Bakara, 2:83) ayetinde güzel söze yüce Allah “hüsn” demiştir. “Onlar sözleri dinlerler ve en güzeline uyarlar” (Zümer, 39:18) ayetinde “Ahsen” kelimesi geçer. Böylece “Ahsen” kelimesinin “en güzel” olanı ifade ettiği anlaşılmaktadır.
“İhsan” kelimesi de “hsn” kelimesinden türemiş olup “iyilik yapmak” ve “faydalı olmak” anlamına gelmektedir. Bu kişinin içindeki güzelliğin dışa yansıması anlamında olup, ilim ve güzel ahlakın meyvesi olan iyiliklerdir. Her ağaç meyvesine göre isimlendirildiği gibi insan da ahlakına ve başkalarına yaptığı iyilik ve ihsanına göre halk arasında isim ve şöhret kazanır. Bu da onun meyvesi sayılır. Allah insanı her türlü iyilik ve ihsanı yapabilecek kabiliyet ve fıtratta yaratmıştır. Bu sebeple iyiliği ve ihsanı emreden Allah’tır. İyilik yapacak fıtratta insanı yaratan ve kulun iradesini iyiye yönlendirdiği zaman onu iradesine uygun yaratan da Allah’tır. İnsanın buradaki fonksiyonu ise sadece iradesini hayra çevirmesi ve iyiliği Allah’tan istemesidir. Bunun için Kur’ân-ı kerim “İyilik ve ihsan Allah’tan, şer ve kötülük ise nefistendir” (Nisa, 4:79) buyurur.
İhsan adaletin ilerisinde bir fazilet makamıdır. Zira adalet hak edeni vermektir. İhsan ise hak ettiğinin fazlasını vermektir. İhsanın en mükemmeli ve en üstünü ise “Hanif ve Tevhit inancı ile Allah’a teveccüh ederek teslim olmaktır.” (Nisa, 4:125) Bu sebeple “Allah ihsan sahiplerini sever (Bakara, 2:195) ve muhsinlerle beraberdir.” (Ankebut, 29:69)
Allah’ın yarattığı her şey en güzel şekilde yaratılmıştır. Zira yaratan Allah’tır ve Allah’tan ancak en güzel olan sudur eder. Bunun için Allah’ın yarattığı şeyin benzerini yapmak imkânsızdır. Allah’ın yarattığı her şey mucizedir. Allah insanı varlığın odak noktasına koyduğu ve kâinatı insan için yarattığından dolayı insan Allah’ın en mükemmel varlığı ve mucizesidir. Bu da “Ahsen-i Takvîm” üzere yaratılmak demektir. Kur’ân-ı Kerim be hakikatleri “Andolsun ki biz insanı en güzel şekilde yarattık” (Tîn, 95:4) ayeti ile ifade eder. Bu ifadenin içinde “Allah’ın insanı kendi eliyle yaratması”, (Sâd, 38:75) “tesviye etmesi ve ruhundan üfürmesi”, (Sâ’d, 38:72) “Rahman sıfatını en güzel şekilde gösterecek mahiyette yaratmış olması” (Buhari, Ezan, 11; Müslim, Birr, 32) ve “yeryüzüne halife kılmasıdır. (Bakara, 2:30) Abdulkerîm El-Ceylî Allah’ın insanı “İnsan-ı kâmil” olarak yarattığını izah ile bu kemâli hak etmesi için dünyada çalışması gerektiğini ifade eder.
Bediüzzaman Said Nursi hazretleri insanın Ahsen-i Takvim üzere yaratılışını ve “Ahsen-i Takvim” makamına çıkışını fıtratın gereği ve yaratılış amacına yönelmesi ile olacağını izah eder. Özetle şöyle der: “Hayat vazifesi ve yaratılış amacı yalnızca terbiye-i medeniye ile güzelce muhafaza-i nefs etmekten ibaret değildir. Allah’ın insana vermiş olduğu yüzlerce alet ve binlerce kabiliyet vardır. Bunların amacı da dünya hayatını güzelleştirmek değil, ebedi olan ahiret hayatını kazanmak ve kabiliyetlerini inkişaf ettirerek cennete layık hale gelmektir. İnsan duygu ve kabiliyetlerini iki temel amaca yönlendirmelidir ki ‘Ahsen-i Takvim’ denilen en mükemmel hale gelebilsin. Böylece Allah’ın rızasını kazanarak cennete lâyık bir ‘insan-ı kâmil’ olsun. Bu amaçlardan birincisi; Allah’ın bütün nimetlerini tadıp tanıyarak şükür vazifesini yapmaktır. İkincisi de, âlemde tecelli eden bütün esmâ-i kutsiye-i ilâhiyenin bütün tecelliyâtının aksamını Allah’ın verdiği cihazat vasıtası ile bilip tanımak ve tanıttırmaktır. Bu şekilde insan kâmil bir insan olur.
İnsanın bu hali alması ise “iman-ı kâmil” ve “amel-i sâlih” ile mümkündür. Amel-i sâlihin anahtarı ve birinci kapısı da ibadetlerin bütün envaını cami olan “beş vakit namaz kılmak” iledir. Namazın manası ise, Rabbu’l-âlemînin huzurunda aczin ve ihtiyacının çokluğunu bilerek, namazın erkânı ve ezkârı olan “Tekbir, Tesbih, Tahmid, Tehlil, İstiğfar ve Salâvat” ile ubudiyet vazifesini bihakkın ifa etmektir. (Sözler, 2004, s.206-208)
İnsan “Ahsen-i takvim” mertebesinde yaratılmış olduğu halde kendi su-i ihtiyarı ile esfel-i safiline sukût etmektedir. İnsanın “Ahsen-i takvîm” mertebesini muhafaza edememesinin önündeki en büyük engel “Benlik” ve “Enaniyet”tir. Benlik ve enaniyetin kaynağı gurur, bunun ilacı da tevazudur. Tevazu ise kulun kendi aczini ve zaafını bilerek dergâh-ı ilâhiyeye iltica ile istiğfar, dua ve niyaz etmesidir. İnsanın kul olduğunun şuuruna vararak iman, tasdik ve tevhit mertebelerinde terakki ederek ubudiyet ile mukabele etse “Ahsen-i takvimde” olduğunu gösterir. İnsan enaniyeti bıraksa, hayrı ve vücudu tevfîk-i ilâhiyeden istese, şer ve tahripten ve nefse itimattan vazgeçse, istiğfar ederek tam bir abd olsa o vakit onda bulunan nihayetsiz kabiliyet-i şer, nihayetsiz kabiliyet-i hayra ınkılâb eder; Ahsen-i takvîm kıymetini alır ve âlây-ı illiyyîne çıkar. (Sözler, 511-512)
İnsanlar niçin hırçın, gaddar, acımasız, sevgisiz olabiliyor. İnsanlar insan olma değerini taşıma yerine, vahşi hayvani özellikleri ile ön plandadırlar. Etrafınıza bir bakın göreceksiniz vahşeti ve dehşeti. İkbal peşinde koşarken birileri, başkalarına zarar vermek üzere bir menfaat sağlamadırlar. Etrafınızda mutlu insanların az olması, acaba nedenli bir sorgulamaya sizi itti mi? Niçin elde edemedikleri için üzülüp, elde etmek için geleceğe de ümitle bakmak isterler. Ellerindeki ile yetinen ve şükreden, elde edemedikleri içinse sabrederek yalnız istenmesi gereken ve her şeyin sahibi olan 'tan dileyerek yerine yokluğunu hissettikleri şeyler için eşe dosta yakınıp dururlar. Niçin kısacık dünya hayatım bir maraton, bitmeyecek bir yaşam gibi algılayıp da, ebedi olan, bitmesi, sonu olmayan ahiret yurdunu ve bu ikisinin sahibini unutup isyan ederler. Dünyalık her şey, sıkıntılar, sevinçler onu istila eder de kalplerde yeşermez bir türlü ‘ebedi bahçe’nin solmaz gülleri. Niçin nur yerine kirdir yüzleri. Neden çok para biriktirmek, kazanmak için alavere - dalavere yaparlar, birbirlerinin haklarını ihlal ederler. Kendi haklarına tecavüz edilmesini istemezler, ama kendileri hep mütevazıdirler. Kendi nefisleri için istemedikleri şeyleri, kardeşi için de istememe, komşusu, akrabası içinde istememe gibi bir namus, bir erdemden yoksun kalırlar. Ne kazanırlar bu fani dünyada. Kazanan fani (yok olucu) kazancı da fani. Baki kalan tek şey insanlık... İnsan baki kalmıyor varsa eseri, sevgisi ikramı onunla anılıyor. Fatiha gibi bir azık almadan doyulmaz bir uzun yola çıkmamalıyız. Maddeye, paraya hâsılı dünyaya, mala ve servete tamah etmek, istek ve iştahlı olmak, dostlukları düşmanlığa, akrabalıkları akrepliğe, kardeşlikleri kır -geç'liğe terk ediyor. Mal ve servetlerin asıl sahipleri öldüler. Şimdi, yakın sende öleceksin. Senin mirasçıların da ölecek, ben de diğeri de... Baki olan … (huvel baki) Yazılırsa mezar taşına, gelip iki fatiha bir ihlâs okursalar daracık kabirde sana yoldaşlık olur. Servetlerin-çok olması hesabın çok olması demektir. " ’ım kardeşim Harun'a mal mülk ver. Ondan esirgeme" diye dua ederken Behlül Dane, bunu kardeşi Harun'u Reşit duyar ve "Niçin kendine istemiyorsun da kardeşine mal mülk istiyorsun" diye sorar. O da " Malın, mülkün, servetin hesabı vardır. sana versin bizde geçiniriz" der. Yanı hesabı vermesi sana düşecek yemesi ve keyif sürmesi başkalarına. Şimdi düşünün dünyalık servetler, miraslar için birbirini kıran, üzen hatta kardeşi kardeşe öldürten dünya malı ve ona tamah ne adice, ne zalimce inançsızlıktır. Üçgüllük dünya da insanların cahilce bu yer-yurt davasına, miras kavgasına girişmedikleri bir yer-yurt, köy, bucak var mıdır acaba? Kavgalar niçin çıkıyor adalete razı olmamaktan, hakça ve adilane bölüşümün sağlanmamasından. Biri diğerinden kendini daha hakça üstün görmesinden. Kadını mirasa layık görmemesinden… vb gibi nedenlerden. Peygamberimiz (sav) ile arkadaşları bir yerden geçerken yol kenarında ölmüş bir oğlak leşi görürüler. Peygamberimiz (sav) sorar: "Bunu kim alıp evine götürür, yer" vb sorular sorar. Arkadaşlarından hiçbiri bunu istemez. Bunun üzerine Hz. Peygamber (sav) sizin gözünüzde bu oğlak (leşi) ne ise için dünya hayatı da budur.” buyururlar. Ben de bunu bir hadis kitabında okuduktan sonra dedim ki, insanların hastalıklarının tek bir sebebi var o da 'ın güzelliği ve sevgisini düşünemeyerek, ebedi güzellikleri yok edici olan 'ın rızası dışında bir hayatı sevmek ve güzel görmek olsa gerektir.
Ayet-i Kerimede (cc) şöyle buyuruyor: " İnnel insane lirabbihi lekenud" " Şüphesiz insan Rabbine karşı çok nankördür." Başka bir ayette de, “Beni anın ki bende sizi anayım. Bana şükredin, bana nankörlük etmeyin.” buyuruyor." Şükür etmek her kul a nasip olsaydı keşke. " 'ın verdiği nimetlerle 'a karşı isyan etmemek" diye tarif etmişler şükrü. Biz ise 'ın verdikleriyle o'na isyana devam ediyoruz ama o kadar yüce güzellikleri ve sevgiyi af ve merhameti biz kullarına karşı taşıyorki bize mühlet veriyor.Belki dönerler nankörlükten, belki beni hatırlarlar bana kulluk ederler, şükrederler diye zaman vermeye devam ediyor. Nankörlükten ve nankörlerden, şükredemememekten ve şükretmeyip sana isyan edenlerden, senden sana cezandan affına sığınıyoruz. Bize güzellikleri bahşet. Bizi ukbada güzelliğinle buluştur rahmetinle haşret. Amin
İNSANIN YARATILIŞ SIRRI VE GAYESİ
11. juni 2009 kl. 11:32
Her şey yok iken, Peygamberimizin nuru yaratıldı.
Sonra kalem ve akıl yaratıldı.
Kâinat yaratıldıktan sonra, Melekler nurdan yaratılmışlardır.
Melekler ruhani varlıklardır. Erkeklik ve dişilikleri yoktur. Günah İşlemezler. Son derece İtaatkâr varlıklardır.
Alevli ateşten cinler ve şeytanlar yaratılmıştır. Şeytanlar da cin grubundandır.
Ruhani varlıklardır. İnsan gibi bedenleri yoktur. Cinlerin, Şeytanların erkek ve dişileri vardır. Cinlerin de ibadetle yükümlülükleri vardır. Ancak şeytanların iyilik işlemeye kabiliyetleri yoktur.
Dünya hayatı tüm imkânlarla donatıldıktan sonra Allah, topraktan ilk insan olan Hz. Âdem’i yaratmıştır. Hz. Âdem, Allah’ın “Ol!” demesiyle derhal “Oluvermiş” (yaratılmış), üflenen bir ruhla hayat kazanmıştır. Bu, Hz. Âdem’in dolayısıyla insanın başka bir canlıdan türemediğini, evrim geçirmediğini göstermektedir.
İnsan yaratıldıktan sonra Allah, meleklerin ve diğer varlıkların insanı tanımasını istemiş ve onları bir imtihana tabi tutmuştur. Varlıkların isimleri ve sırları “Talim-i Esma Mucizesi” ile kendisine öğretilen Hz. Âdem bu sınavı kazanmıştır. Bunun üzerine Melekler secdeye giderek insanın üstünlüğünü tanımış fakat sadece Şeytan (İblis) tanımayıp, isyan etmiştir. Şeytana Kıyamete kadar mühlet verilip, imtihan gereği serbest bırakılmıştır. Böylece Şeytan, insan soyunun baş düşmanı kesilmiştir.
İlk İnsanı topraktan yaratan Allah, İnsanın yaratılışını belli bir kanuna bağlamıştır.Hz. Âdem’den sonraki yaratılış aşamaları:
Nutfe ( Su damlası) -- Alaka (Kan Pıhtısı) -- Mudga (Et Parçası) -- Kemiklerin yaratılması -- Kemiklere et giydirilmesi -- İnsan şeklinde yaratılış.
* Yeryüzünde her yıl milyonlarca bebek doğar.Bu, her saat binlerce mucizenin aynı anda dünyamızın her köşesinde birden cereyan edişi demektir. Her birimiz böyle bir mucizenin neticesi değil miyiz? Fakat insan alışılmışın dışında cereyan eden olaylara ve harika sanatlara merakını sarf etmeye meyillidir.
* Kendisinin nasıl var olduğu üzerinde durup düşünmek ihtiyacını nadiren hissedenlerin, bir tüp bebek hadisesine olağan- üstü ilgi duyması bu yüzdendir. Tüp bebeğin meydana gelişinde insanın rolü, kendi isteği dışında meydana gelmekte olan olaylara sadece zemin hazırlamaktan ibarettir.Buna karşılık anne rahminde iki hücreden bir insan yaratılması, pek çok noktalarını yirmi birinci yüzyıl ilminin dahi aydınlatamadığı, akla durgunluk veren safhalardan geçerek gerçekleşmektedir. İnsanın etrafındaki alem bir yana, yalnız kendisinin yaratılışı üzerinde düşünmesi bile, onu sonsuz kudret sahibi bir yaratıcının varlığına götürecektir.
Yaratılış itibariyle güzeli seven ve güzelliğe aşık olan insan, insan sanatının güzel örnekleri karşısında takdir ve hayranlık hislerini ifade etmekten kendisini alamaz. O eserin ustasını, asırlar önce yaşamış olsa bile, hayranlıkla ve tebrikler ile yad eder.
İnsanlığın böyle putvari sanatlarını sırf güzel olduğu için beğenen ve sanat yönüyle takdir eden insan, cansız atomlardan canlı olarak yaratılan, ve her bir hücresi ayrı bir sanat mucizesi olan insan vücudu karşısında elbette hayrette kalacak ve bu muhteşem sanat eserinin Meydana getiriliş aşamalarındaki hikmet mühürlerini okuma ihtiyacını hissedecektir.
İnsan ve Hayvanın Dünyaya Yaratılışça Farklı Gelişleri Neyi Gösteriyor?
Hayvan adeta başka bir alemde mükemmelleşmiş bir şekilde gönderiliyor. Bu da, onun kendi kabiliyetine göre çalışması gerektiğini gösteriyor.
İnsan ise, doğduğunda hayat şartlarına yabancı, her şeyi öğrenmeye muhtaç olması, onun bu aleme ilim ve dua vasıtasıyla mükemmelleşmek için gönderildiğini gösteriyor.
Mesela, Göz gibi paha biçilmez bir organımızın bir kasıt ve iradeye dayanarak yaratıldığı açıktır. Bu iradenin sahibi olan Allah, gözü ruhumuza pencere yapmış, oradan bu âlemin sayısız güzelliklerini bize seyrettirmektedir. Bu güzelliklerin Yaratıcısına karşı ruhu, sonsuz takdir ve şükran hisleriyle dolmayan insan, yaratılışından beklenen gayeyi bulamamış demektir.
Şeytan Niçin Yaratılmıştır?
Çünkü Allah, insanı hem yükselmeye hem de alçalmaya uygun bir varlık olarak yaratmıştır. Yani, insan isterse peygamberlere komşu olabilecek makama da çıkabilir;
ama yine isterse kendini hayvandan da aşağı düşürebilir. İşte bu düşme ve yükselme çizgisinde şeytan işe yarar. Şeytanı dinlemedikçe insan yücelir, dinlerse alçalır ve sınavı kaybeder.
Eğer Şeytan yaratılmasaydı ne olurdu?
İnsanın melekler gibi makamı sabit kalacaktı, O zaman da insanın yaratılmasına gerek olmayacaktı. Zaten insanın Cennetten çıkarılıp bu dünyaya gönderilmesinin asıl sebebi ve hikmeti; insanın bu dünyada önemli bir vazife ile vazifelen- dirilmiş olmasıdır.
O görevde: "Kendisine konulan kabiliyetleri ve cevherleri Şeytanla mücadele ede ede ortaya çıkarmasıdır.”
İslam’a Göre İnsan, Meleklerden bile üstün olabilir, bu nasıl gerçekleşir?
İnsanda kötülük yapma imkanı ve meyli olduğu halde,
aklını ve iradesini kullanarak, kötülüklerden ve günahlardan uzak durarak, imanlı ve dürüst bir hayat yaşayarak, meleklerden bile üstün olabilir.
İnsanın kıymetini gösteren ve diğer varlıklardan ayıran manevi özellikleri:
1. Kainatın en son meyvesi ve Hz. Muhammed yönüyle kâinatın çekirdeğidir.
2. Kainat sarayının en değerli, akıl ve irade sahibi bir misafiridir.
3. Küçük ve büyük bütün hareketleri kaydedilen, çok geniş kullukla sorumlu bir varlıktır.
4. Kainat sarayındaki diğer varlıklara hükmeden en hareketli bir memurdur.
5. Yaratıcısının bütün isimlerini üzerinde gösteren bir aynası gibidir.
6. Cenab-ı Allah’ın konuşmalarına, hitaplarına en anlayışlı ve özel bir muhatabıdır.
7. Kabiliyetçe en zengin varlıktır, ancak en fazla aciz ve ihtiyaç sahibidir.
8. İnsan sonsuz yaşamaya ve bekaya en aşık ve en layık olanıdır.
9. Kendisine nimetler veren Zatı tapar derecesinde seven ve sevilen, çok harika bir kudret mucizesidir.
10. Yeryüzü, gökyüzü ve dağların kaldırmaktan çekindikleri “Büyük emaneti” omzuna alan, ve önüne iki acayip yol açılan, bir yolda canlıların en kötü bahtlısı, ikinci yolda en talihlisidir.
İNSAN
Ruh ve bedenden meydana gelen Allah'ın yeryüzündeki halifesi. Âdem, beşer. Canlılar arasında en üstün olanı.
Kur'an-ı Kerîm ve Hadis-i şeriflerde insan kelimesi "ins, nas" ve "İbn Âdem" gibi ifâdelerde kullanılmıştır.
Allah'ın yeryüzündeki halifesi ve yaradılmışların en şereflisi olan insan hakkında doğru ve net bilgileri Kur'an'da buluruz. Kur'an'ın insan hakkında vermiş olduğu bilgilere bugünün fen ilmi henüz ulaşabilmiş değildir. Bugün aslı bozulmuş hristiyanlık, yahudilik, mecûsilik, budizm, brahmanizm gibi dinlerle İslâm dininin insana bakış açısının kesin hatlarla ayrıldığı ortaya çıkmıştır. Söz konusu dinlerin birer felsefik görüş halinde ilâhî mesajdan yoksun olarak yasama konulduğu günümüzde, insanın ihtiyaçlarını karşılayabilmek için Onu geçici tatmin yollarına itmesi de o dinlerin asıl kaynağından akarak insanlar için yetersiz kaldığını göstermektedir.
Kur'an, insanı yeryüzünde kula kul olmaktan çıkararak yalnızca Allah'a kul olmaya çağıran ve O'na ebedi saadet bağışlamak için Allah tarafından indirilmiş bir hayat kaynağıdır.
İslâm, insanın temel özelliğinin yaradılmış bir varlık olduğunu bildirir. İnsan kendiliğinden, tesadüfen veya sebeplerin birleşmesiyle varolan bir canlı değil, bilâkis Allah'ın yaratmış olduğu bir varlıktır. Böylece insandaki yaratılma özelliğini de ortadan kaldırmaktadır. O'nun ilâhlık veya kendiliğinden olma özelliğini de ortadan kaldırmaktadır. Çünkü Ezelî ve Ebedî olan sadece Allah'tır. Diğer canlı-cansız bütün her şey sonradan varedilmiştir. İnsanın yaradılışı O'nun gereksinimi olan bütün her şeyin yaradılmasından sonra gerçekleşmiştir. Böylece insan, yeryüzünde bulunan bütün yaradılmışların üzerine halife tayin edilmiştir.
Allah'ın yeryüzündeki halîfesi ve yaratılmışların en şereflisi olan insanın yaratılışını Kur'an-ı Kerim şöyle ifade etmektedir: "Andolsun ki, biz insanı (Âdem'i) kuru bir çamurdan, sûretlenmiş bir balçıktan yarattık" (el-Hicr, 15/26); "Hani Rabbin, meleklere. "Ben, (yeryüzünde) (kupkuru bir çamur)dan, mesnun (tağyir ve tahvil ile özel bir şekilde yaratılmış) bir balçıktan bir beşer yaratacağım '' demişti. O halde onun yarattığını tamamlayıp tam bir insan suretine getirip, ona ruhumdan üflediğim zaman siz derhal onun için secdeye kapanın" (el-Hicr, 15/28); "Andolsun ki sizi (babalarınızın sulbünde) yarattık, sonra da (analarınızın rahminden size sûret verdik. (Yahut evvelâ ruhları yarattık. Sonra atanız Hz. Âdem 'i tasvir ettik) sonra da secde edin!" de (ye emir ver) dik. İblis müstesnâ (melekler) hemen secde ettiler. (Fakat İblis dayattı) secde edicilerden olmadı" (el-A'râf, 7/11). ''Andolsun ki biz insanı (Âdem 'i) süzülmüş bir çamur (ve hülâsasın) dan yarattık. Sonra onu (yani Âdem'in evlatlarını) bir nutfe kılıp, sağlam bir karargahta (rahimde) yerleştirdik. Sonra o nutfeyi uyuşmuş kan olarak yarattık. Arkasından o kanı bir parça et olarak yarattık ve o eti kemik (üzerin)e et giydirdik. Sonra onu (rahimde) başka bu hilkat olarak inşa ed(ip ruh üfle)dik. (Bütün hüküm ve kudretinde) yaratanların en güzeli olan Allah'ın şanı ne güzel ve ne yücedir'' (el-Müminîn, 23/12-16). Görüldüğü üzere Allah insanı topraktan yaratmış ve bu yaratılışın yeryüzünde kendi vekilliğini (halifeliğini) yapacağını bildirmiştir. Ancak melekler buna itiraz etmiş ve kendilerinin Allah'ı sürekli andıklarını ve hiç kusur işlemediklerini ileri sürerek "yeryüzünde bozgunculuk yapacak birisini mi" yaratacağını söylemişler ve Hz. Ãdem'in yaratılışına razı olmamışlardır (el-Bakara, 2/30). Ancak Cenabı Allah ''Adem (a.s)'e bütün (mahlûkatın) isimleri(ni) öğretti. Sonra onları meleklere gösterip: "Eğer siz doğrucular iseniz (herşeyin içyüzünü biliyorsunuz) bunların isimlerini bana haber verin" dedi" (el-Bakara, 2/31) ayetiyle meleklerin ancak verilen bilgiler dahilinde hareket edeceğini, herşeyin hikmetinin Allah tarafından daha iyi bilindiğini ferman buyurmuştur. "(Melekler de bilgisizliklerini itiraf edip): "Ey Rabbimiz seni her şeyden tenzih ederiz. Senin bize öğrettiğinden başka birşey bilmeyiz. Gerçekten (her şeyi) hakkıyla bilen, hüküm ve (üstün) hikmet sahibi sensin" dediler (el-Bakara, 2/33). Daha sonra Allâhû Teâlâ Adem'e, meleklere varlıkların isimlerini haber vermesini emredince, Hz. Âdem de meleklere isimlerini bir bir saydı. Bunun üzerine melekler Adem'e secde ettiler. Ancak İblis (şeytan) secde etmeyip dayattı. Gururuna dokundu ve kendisinin ateşten yaratıldığını ileri sürerek Hz. Âdem'e secde etmesinin cezasını Allah'ın meclisinden kovulmakla ödedi. Bunun üzerine İblis Allah'a tövbe ederek dünya hayatı boyunca izin istedi ve Allah'ın kullarını kendi yanına çekeceğine and içerek yeryüzüne indi (el-Bakara, 2/34, Sâd, 38/71-74).
Allah, ilk insan ve ilk Peygamber ola Hz. Âdem'in eşi Hz. Havva'yı da şöyle yarattığını anlatmaktadır: "Ey insanlar, sizi tek bir nefisten (Hz. Âdem) (a.s)'dan yaratan ve ondan zevcesini (Hz. Havva'yı) vücuda getiren ve her ikisinden birçok erkekler, ve kadınlar türeten Rabbiniz (e karşı şirk ve isyan)dan sakının..." (en-Nisa, 4/1). Bu ilk yaratılış dışında insanlar bir erkekle bir kadının münasebetinden meydana gelmektedir. Ancak Allahu Teâlâ mucize olmak üzere Hz. İsa'yı Hz. Meryem de ruhundan üfleyerek yaratmıştır. İslâm'a göre ilk insan aynı zamanda ilk peygamberdir. insan neslinin "yeryüzünde kan dökecek birisi" olması daha sonra teşekkül etmiştir. Bunda da Hz. Âdem'in oğullarından Hâbil ve Kâbil'in arasında geçen çekememezlik, çıkar ve nefs etkili olmuş ve şeytanın verdiği vesveseyle Kâbil kardeşini öldürmüştür. Bu aynı zamanda insanlığın seyir çizgisini belirlemiş ve tevhidle şirkin temellerinin atılması sağlamıştır. Böylece insan, ya Allah yolunda giderek tevhit çizgisinden ayrılmayacak ya da bunun karşıtı olan sirk (şeytan) yolundan giderek Allah'ın lânetine uğramış olacaktır. Bunun orta yolu yoktur.
Görüldüğü gibi, insanın yaradılışı hakkında kesin ve net bilgiler veren Kur'an insanın tek yönlü maddî bir varlık değil, manevi yönü de bulunan bir canlı olduğunu bildirmiştir. Günümüz teknolojisinin, fen ilimlerinin, psikolojinin, sosyolojinin yarım ve eksik olarak ele aldığı insan üzerindeki çalışmalar İslâm öğretilerinin cüz'i bir kısmını oluşturmaktadır. Çünkü insanoğlunun sahip olduğu "ruh" kavramı Allah'ın insana olan bir lütfudur. Böylece insanoğlunda bulunan beden ve ruh ikilisi tek bir canlıda toplanarak insan sûretinde vücut bulmuştur. Bu nedenle Allah yeryüzünde kendi kanunlarının tatbik edilmesi için O'na halifelik görevi yüklemiştir.
İnsanın sorumluluğu
Allah'ın yeryüzünde halifesi olması hasebiyle büyük bir sorumluluk yüklenen insanoğlunun bu durumu Kur'an-ı Kerîm'de şöyle anlatılmaktadır: "Biz emaneti göklere, yere ve dağlara arz ettik de, onlar onu (emaneti, yerine getiremeyecekleri korkusuyla) yüklenmekten yüz çevirdiler ve bundan endişeye düştüler. (Bunun içinde üzerlerinden alınmasını rica ettiler). Fakat onu (emaneti) insan yüklendi. Böylelikle o, (nefsine) çok zulmetti ve (âkibetinden) cahil oldu" (el-Ahzâb, 33/72).
Vücut olarak zayıf ve ömrünün kısalığı sebebiyle fani olan insanın yüklendiği sorumluluk gerçekten büyüktür. Eğer bu sorumluluğun farkında olur ve kendisini Allah'a götüren ilmi öğrenirse Allah yolunda yürüyerek O'na ulaşır. Bu da Allah'la kendi arasındaki tüm engellerin kaldırılması ile mümkündür. Şüphesiz ki Allah insanın bu sorumluluğunu yerine getirebilmesi için âciz bırakmamış ve onu ilim, irade ve akılla destekleyerek yaratılmışların en üstünü kılmıştır. Zaten insanın sorumluluğu bahsedilen bu üç özellikten dolayıdır. Yoksa Allah insanı gücünün yetmeyeceği ve aklının almayacağını yüklememiştir.
İnsan yaratılış olarak İslâm'a meyillidir. Bu konuda Hz. Peygamber (s.a.s)'in "Her doğan çocuk İslâm fıtratı üzerine doğar (Allah'ın insana verdiği yetkileri kullanarak İslâm'ı benimseyebilecek kabiliyette). Ancak onu ebeveyni (veya çevresi) Hristiyan, Mecûsî veya Yahudi yapar" (Buharî, Kader, 25) sözleri bunu teyit etmektedir. Yine insanın en güzel biçimde yaratılması Kur'an-ı Kerîm'de şöyle anlatılır: "Biz, şüphe yok ki insanı, ahsen-i takvimde (düzgün bir şekilde, güzel bir suretin mükemmel bir mizacın ve çeşitli duyuların sahibi, pek çok gizli kabiliyetlere mâlik ve ilahi emanetin yüklenicisi olarak) yarattık" (et-Tin, 95/4).
İnsanlar arasındaki ilişkiler ve toplum hayatının düzene konulmasında tek etken dindir. Değişik inanç, sahibi toplumlar tevhit çizgisini koruma görevi verilen peygamberlerin tebliğ ettiği İslâm'la aralarında geçen mücadeleler olarak tarif edilebilecek insanlık tarihi tevhid ve şirkin tarihi şeklinde de tanımlanabilir. Yani insanlar ya kâfirdir ya da mümin. Ayın zamanda bu, cemiyetler ve milletler için de söz konusu olup; cemiyeti oluşturan insanların meydana getirdiği sistemler ya İslâm akidesi üzeredirler ya da değildir. Kâfirler tek millet olduğu gibi müslümanlar da tek millettir. Ancak İslâm milletini oluşturan insanlar arasında üstünlük ancak takvada sözkonusudur. Yoksa insanların makam mevki ve para derecesinden üstünlüğü gerçek üstünlük değildir. "...Şüphesiz ki Allah'ın katında sizin en şerefliniz en takvalı olanınızdır. Muhakkak ki Allah (soy, nesep ve mevkiinizi) çok iyi bilendir..." (el-Hucurat, 49/13)
Yaratılış Gayesi
İnsan, akıl, ilim ve iradeyle beden ve ruhtan ibaret olan bir varlık olduğu için bu yaratılışın bir gayesi olması dâ doğaldır. İnsan bedenî olarak maddî tarafını, rûhî yönüyle de maneviyatını eşit tutacak bir yaşantı içerisinde hayatını sürdürmek zorundadır. Ve insanın hayat mücadelesi ancak yaratılış gayesi ile paralel olduğu sürece insan mutlu olabilir. Çünkü insan Allah'a kul olmak ve O'nun kanunlarını yeryüzünde yaşamak ve uygulamak üzere verdiği sözü yerine getirme sorumluluğuyla yaratılmıştır.
"Cinleri ve insanları, ancak bana kulluk etsinler diye yarattım" (ez-Zâriyât, 51/56). İbadetin anlamı doğrudan doğruya insan varlığının gayesini teşkil etmektedir. İbadet aynı zamanda insanın yapması gerekli olan bir görevdir. Dolayısıyla ibadet, belirli hareketlerden çok daha geniş ve şümûllüdür. Kesin olarak bilinmelidir ki ibadet derken bunun içeriği, hilâfet görevini de kapsar. İnsanın yeryüzünde tek hedefi Allah'a itaat ve ibadettir. Bundan başka amacı olmayan insanoğlu yaptığı ameller karşısında huzur ve güven hissedecektir. Bu sayede insanoğlu tek ilâh olan Allah'a yönelmiş demektir. Öyle ki, insanın bu amaçla yaptığı her çalışma bir karşılık, bir mükafat görecektir.
Allah'a ibadet, insanoğlunun şartları aşıp O'na yönelmesi ve O'nun kanunları çerçevesinde tavizsiz, engellemelere aldırmadan yalnız Allah'ın kulluğunun şuuruna ererek yapılabilir... Aksi halde bahşedilmiş sınırlı özgürlüklerle nefs, şeytan tuğyandan oluşan bir yaşamla ne Allah'ın kulluğunu ne de insan olduğumuzun şuuruna erebiliriz.
Ama bütün bunlara karşı Allah insanoğlunun cahil, aceleci, zalim, zora dayanamayan, nankör, gözü doymaz, şımarık birisi olduğunu Kur'an'da açıklamaktadır. Bu zâfiyetlerine karşılık insan Allah'ın kendisine verdiği irade sayesinde bütün bunlardan sıyrılarak Allah'ın rızasına ulaşabilir. Çünkü "İnsan sadece yaptığı ameller sayesinde Allah'ın rızasını kazanabilir." (Muvatta, Vesaya, 7).
Sosyal Açıdan İnsan
İnsan, dünya üzerinde yaşayan en gelişmiş ve kıymeti bir varlıktır. Fakat, insanın yaratılıştan gelen bu değerli özelliği; yaradılışına uygun olmaya eğitim ve sosyal düzenler yoluyla yıpranmakta ve giderek bozulmaktadır. Bu konuda iki farklı ölçüden bahsedilebilir. Birincisi sosyal sistemlerin düzenlenmesi konusunda ileri sürülen ilâhî prensipler. İkincisi ise, sosyal sistemin belirlenmesiyle ilgili insan aklından kaynaklanan görüşler. İnsana yönelik kayıt koyucu ve yönlendirici prensiplere sahip bir din olarak sadece İslâmiyeti görebiliyoruz. Çünkü diğer dinler, insanın sadece ahlâk ve ibadeti konusunda onu belirleyici esaslar öne sürebilmekte; insanın ve toplumun siyası, iktisadî ve sosyal düşünce ve davranışları konusunda beşeri doktrinlerin görüşlerine tabi olmaktadırlar.
Beşeri doktrinler içerisinde düşünebilinecek sosyal bilimlerin verileri, insanın çeşitli yönlerini incelemiş ve onu tanınmaya çalışmıştır. Buradan hareketle çeşitli teoriler ortaya koyarken, insana bakış tarzları tamamen beş duyu çerçevesinde kalmıştır. Ayrıca, insanı İlâhî kitapların değerlendirmesinden farklı bir yere oturtmaya da özen göstermişlerdir. Hatta daha da ileri giderek, insanın yapısından öteye; onun nasıl meydana geldiği ve çevreye ne şekilde intibak etmesi gerektiği konusunda esaslar koymaya çalışmışlardır. Bunu yaparken, esaslarını insan aklının koyduğu Antropoloji, Sosyoloji ve Psikoloji gibi temel çalışma alanlarının bir ölçü olarak kabul edilmiş olduğu görülmektedir.
Antropoloji, insanları buluşları, davranışları, inançları ve görünüşleriyle sahip oldukları binlerce çeşitli açıdan inceler. Dünya yüzünde ilk insanın nasıl ve ne zaman vücut bulmuş olduğunu, dünyayı antik çağlarda yönetmiş olan insanların nasıl beslenip nasıl giydiğini, çocukların nasıl oynadığını ve benzeri konuları öğrenmek için yabancı toprakları ve bilinmeyen aşiretleri araştırır, inceler. Sosyoloji ise, insan toplumunun doğuşu, tabiatı, kanunları ile ilgilenen bir ilimdir. Sosyal manada, var olmanın temel prensiplerine dair fikirler ortaya koyar. Suç, uyuşturucu madde alışkanlığı, sınıf farkları ve ırklara ait olan yargı gibi pratik meseleleri inceler ve insan hayatının toplumdaki ahlâk ve yönelimlerinin değerleriyle ilgilenen sosyal felsefe ile bağıntılıdır.
İnsanın geçmişine ait bilgileri biyoloji, antropoloji ve anatomi ilimleri yardımıyla tesbit etmeye çalışan ilim adamları, birbirlerinden çok farklı noktalara geldiler. Çünkü her biri, insanın bir yönünü keşfedebilmiştir. Bu araştırmalar, insanın kendine en yakın hayvanın nitelikleri ve çevresiyle münasebetleri ile mukayese ederek yapılmıştır. Bu görüşlere göre:
Her hayvan çevresine uyar, insansa bu güçsüzlüğünden ötürü çevresine uyamaz. Bu yüzden de yaşabilmek için kendini çevresine uydurmak zorundadır. Tükenip yok olmamasını da yine bu gecikmeye borçludur. İnsan, yaşamasını, hayvan gibi çevreye uymasına değil, kendine has bir özellikle çevreyi kendisine uydurmasına borçludur. İşte insan demek, bu özellik demektir. İnsanda karşılaştığımız ahlâk, değer ölçüleri, toplum hayatı yaşamanın ortaya koyduğu; tabiatla hiçbir ilgisi bulunmayan hadiselerdir Markçılığa göre insanı insan eden emektir. İnsan, alet yapan bir hayvandır. Ancak alet işi değil, iş aleti doğurmuştur.
Antropoloji felsefe, insanın başkalığını ya da biricikliğini, bu temel teorilerin dışında dört önemli alanda araştırmaktadır: İçgüdüler, dil ve düşünce, teknik, akıl ve fiil. Bu alanlar en küçük ayrıntılarına kadar incelenmiştir.
Dil ve düşünce insanı insan eden insanca özelliklerin başında geliyor. İnsan, dünyaya açıları ilk canlıdır. İnsanın dünyaya açılmasını dili ve düşüncesi sağlamıştır. Dil ve düşünce diyalektiği, geçmişle geleceği birleştirmiş uzaklığı yakına getirmiştir. Hayvan geçmişini bilmez, insan bilir. Hayvan geleceğini tasarlayamaz, insan tasarlar. İnsan özelliklerden biri de tekniktir. İnsan, içgüdülerinin eksikliğini nasıl zekâsıyla gideriyorsa, organlarının eksikliğini de teknikle giderir. Uçmak için kanatları olmayan insan, uçma makinesi yapar, kanat organının eksikliğini teknikle giderir.
İnsan aklından kaynaklanan felsefi ve sosyal açıklamalar, bu tür teoriler ile sürekli irdelendi. Sonunda insanın yeni tanımı ve bu insanın kendi aklı ve hisleriyle kurduğu yeni dünya ortaya çıktı. Sürekli fazileti aradıkları ve mutluluğu gerçekleştirmeye çalıştıklarını söyleyen batılı lâik aydınlar, kurdukları yeni hayat modelinden bir süre sonra rahatsız olmaya başladılar. Bunun da ötesinde, her şeyin kendini rahat ettirmek ve yüceltmek noktasında planlandığı söylenen insan, büyük bir rahatsızlık ve bunalım içine girmişti. Bu aydınlar içerisinde meseleyi kavrayan ve mevcut durumlarının vahametini görüp de yanlışlıklarının kritiğini yapanlar yok değildir.
İnsanoğlu, kendini tanımadan önce madde dünyasının egemenliğini elde etti. Demek oluyor ki, çağdaş toplum düzeni, ve ideolojilerin kararsız lığına uygun bir biçimde bedenimizin ve ruhumuzun kanunları hesaba katılmadan kurulmuştur. İnsan, kendi beyni ve kendi elleriyle meydana getirdiği dünyaya ayak uyduramamaktadır. Onun için, bu dünyayı varoluş yasalarına göre yeniden düzenlemekten başka çare kalmıyor.
Anatomi, kimya, fizyoloji, ruhbilim, pedagoji, tarih, sosyoloji, siyasî ekonomi ve bu ilimlerin tüm dallarının bildiği insan; maddî insan, gerçek insan değildir. Her ilmin tekniğiyle çizilen taslakların meydana getirdiği bir taslaktır o sadece...
İnsanlığın çağdaş uygarlığa bağladığı umutların tersine, bu uygarlık tuttuğu tehlikeli yolda kendisine yön verecek zekada ve yürekte kişiler yetiştirmeyi becerememiştir. İnsanlar beyinlerinden çıkan bilgilerle aynı ölçü de yükselememişlerdir. Özellikle, şeflerin ruhça ve kafaca zayıf oluşları ve bilgisizlikleri uygarlığımızı tehlikeye sokmaktadır.
Sanayideki çalışma tarzının düzenlenmesinde, fabrikanın işçilerin fizyolojik, zihnî durumları üzerindeki etkisi hiç önemsenmedi. Çağdaş sanayi, bir kişinin ya da bir topluluğun alabildiğine kazanması için alabildiği ne düşük ücretle en yüksek üretimi elde etmek anlayışına dayanıyor. Makineleri yöneten insanların gerçek tabiî yapılan konusunda bir düşünceye varılmadan, fabrikanın çalışanlara ve onların çocuklarına kabul ettirdiği sun'î hayatın sonucu üstüne hiç eğilinmeden sanayinin geliştiğini görüyoruz. Unutmamalıyız ki, insanî ilişkilerin kanunları henüz bilinmiyor. Sosyoloji ile siyasal ekonomi, görünüşe ya da sanıya dayanan iğreti ilimlerden başka birşey değildir. Görülüyor ki, ilim sayesinde çevremizde meydana getirmeyi başardığımız ortam bize uymamaktadır. Çünkü bu insanoğlunun tabiî yapısını yeterince tanımadan ve ona ilgi gösterilmeden, rastgele meydana getirilmiş bir ortamdır.
Batılı psikologlar, insanı bir bütün olarak ele almamış, gerçekler dünyasında yaşayan pratik insan gerçeğini asla göz önünde bulundurmamışlardı. Bu ise, onları ekseriyetle insanın bazı bölümlerini ele alıp, "insan" denen varlığın bu olduğunu söylemek gibi bir hataya sevketmiştir. Bunun için de Batı dünyasının 19. ve 20. asırlar boyunca geçirdiği merhaleler, insan psikolojinin normal ve anormal yönleri için bir ölçü kabul edilmiştir.
Meselâ Freud, insan davranışlarını ele alırken, şuur'un sahte insan tipini canlandırdığını; şuur altının ise gerçekleri ifade ettiğini söylerken, kendi toplumundaki bazı çevre faktörlerinin tesiri altında kalıyordu. Aynı şekilde insanı libido ile izah edip, bütün özelliklerini temel olarak buna dayamak, sonra birtakım faziletlerin insanın egosu dışında zorla ve baskı yoluyla yaptırıldığını kabul etmekle insanı bir çeşit azgın hayvan durumuna indirmiştir. Freud'un talebeleri Adler ve Jung, hocalarının yanlışlığını düzeltmek ve cinsel içgüdü konusundaki aşırılığını bertaraf edebilmek için, cinsiyetin dışında insan hayatını başka temellere oturtmak ihtiyacını duydular.
Davranış psikolojisi, insan gerçeğini birtakım geleneklerin tesiriyle beliren ve cemiyetin reflekslerle izah eden belirli etkilerin, belirli tepkiler doğuracağını ve etkilerin değişmesiyle tepkilerin de kendiliğinden değişeceğini ileri sürerek, izah etmeye çalıştı. Bu anlayış aslında, hayvan psikolojisini ifadede yeterli olduğu kadar, insan psikolojisini anlamaktan uzaktı. Mekanist ekol ise, insan hayatı da dahil olmak üzere bütün hayat fenomenlerini otomatik bir alete benzetiyordu. Ve, hayat makinanın emrine boyun eğer, onun mahkûmudur diyordu. Bütün organik ve biyolojik faaliyetleri tabiat ve kimya kanunlarıyla izah etmeye çalışıyordu. Mekanist ekol, insanı insanlığından tecrit etmekle, hatta insanı dar sahalı biyolojik bir organizma sahibi varlık haline getirmekle kalmıyor, aksine onu aşağılara hem de çok aşağılara düşürüyordu (Muhammed Kutub, İnsan Psikolojisi Üzerine Etüdler, İstanbul 1987, s. 29, 33).
Kur'an, insan ile ilgilendiği oranda hiçbir şeyle ilgilenmemiş ve ihtimam göstermemiştir. Her şeyden önce o, insanın tarifiyle işe başlar. Bunu tertip açısından olsun, nüzul açısından olsun gayet net olarak görebiliriz. Nüzul itibariyle ilk ayete bakarsanız, Kur'an'ın nasıl başlamış ve insanın tarifine yönelip onu tarif etmiş, asımı ve kaynağını nasıl açıklamış olduğu görülür. Buyrulur ki: "Yaratan rabbinin adıyla oku. O, insanı bir kah pıhtısından yarattı" (el-Alâk, 96/1-2).
Mushaf'taki tertibi itibariyle de Kur'an'ın ilk ayetleri insandan söz ederek başlamış, onu mümin, münkir ve münafık olarak üçe ayırmış, sonra da bu üç gruba birden hitap buyurarak, onların kimliklerini anlatmış ve onların yeryüzünde çıkış kıssalarını kendilerine nasıl haber vermiş Allah insanı, bu cehalet ve şaşkınlığı üzere terketmemiş, onu evham ve hayalleriyle başbaşa bırakmamıştır. Aksine emrine almakla mükellef bir kitapla tanıtmıştır. Yaratıcı, insana yeryüzünü imar etme görevini yüklemeyi de dilemiştir. Ona yüklediği bu görevi yerine getirmesi için, etrafında bulunan eşyayı ve kendini kuşatan hayatı emrine almakla yetkili kılmıştır (Ramazan el Buti, Kur'an'da İnsan ve Medeniyet, İstanbul 1987, s. 38, 41).
İslâm, insana yalnız bir yönlü değil, tam üç yönlü bir üstünlük tanımıştır: İsmet ve himayede üstünlük, izzet ve efendilikte üstünlük, istihkak ve kazançta üstünlük. İnsan, insan olması hasebiyle üstündür: "Biz Âdemoğlunu üstün kıldık" Bu üstünlüklerine en genişi, en eskisi, en umûmisi ve en devamlısı, bu saydıklarımızdan birincisidir ki, insan o üstünlüğe doğuşundan, hatta ana rahmindeki cenin halinden itibaren nail olur. Öyle bir üstünlük ki, onu kazanılması için ne maddî ve ne de manevî bir karşılık ödenmez. Herşeyden önce bu, dokunulmazlık ve masuniyet demektir. Devamlılık arzeder. İslâm kanunu bu hakkı bütün insanlığa, erkek veya kadın, beyaz veya siyah, zayıf veya kuvvetli, fakir veya zengin herhangi bir millet veya kabile farkı gözetmeden, devamlı olarak bütün insanlığa tanıyor. Yayıyor, ilân ediyor ki, bu tanınan üstünlüğü ile insan; doğuştan, İslâm kanunu nazarında, her kim olursa olsun; kanı akıtılmaktan, ırzı tecavüze uğramaktan, cinsî değiştirilmekten, vatanından atılmaktan, hürriyeti yalancılık ve dolandırıcılık yollarıyla ihlâl edilmekten masundur, korunmuştur. Herkese İslâm'da bir insanlık hakkı ve üstünlüğü tanınmıştır. Herkesin bir koruyanı vardır (Abdullah Draz, İslâm'ın İnsana Verdiği Değer, İstanbul 1983, s. 46).
Bu bilgilerle daha güzel bir kulluk bilinci geliştirmek dileği ile Allah’ a emanet olunuz.
Hasan İLHAN
EĞİTİMCİ
Hasan İlhan
2010-08-18 23:51:22
|
SEBILAY Derneği Sağlık, Eğitim, Bilgi, İletişim, Ahilik, Yardımlaşma ve Dayanışma Derneği Resmi Web Sitesi http://www.sebilay.org.tr E-Posta : sebilay@sebilay.org.tr - Web Master : admin@alanyanet.com |